ALGEMENE INFORMATIE

Senegal was eens de befaamde eindstop van de rallyrace Parijs-Dakar. Het is een land dat sterk is uitgebuit door de koloniale overheersers en daar nog altijd de gevolgen van draagt. Tevens is het ook een land rijk aan natuurlijke grondstoffen en West-Afrikaanse tradities. De vooruitgang op het gebied van rechten voor vrouwen en de queer gemeenschap verloopt echter moeizaam.

Om je goed voor te bereiden op je verblijf in het land is het aan te raden om de cultuur en de samenleving beter te leren kennen. Via het menu aan de linkerkant kan je over verschillende thema’s essentiële informatie opzoeken. Met behulp van verwijzingen naar boeiende en interessante webpagina’s, maar ook via artikels die je in onze Library vindt, willen we je verder op weg helpen.

» Officiële naam: Republiek Senegal
» Hoofdstad: Dakar
» Bevolking: 15.736.368 (2020)
» Oppervlakte: 196.712 km²
» Munteenheid: West-Afrikaanse CFA-frank (BCEAO)
» Taal: Frans als officiële taal, vele etnische talen in alledaagse omvang. Voornaam hierin zijn Wolof (in Dakar), Pulaar, Serer, Cangin en Jola. In totaal worden er 39 talen gesproken in Senegal. Een aantal daarvan hebben ook een erkende, nationale status.
» Alfabetiseringsgraad: 52 % (2017)
» Reisdocumenten: paspoort minstens 6 maanden geldig op de dag van aankomst
» Vaccinaties: Gele koorts (aanbevolen, soms verplicht), (aanbevolen) Hepatitis A, Tetanus-difterie-kinkhoest, Polio, Mazelen-bof-rubella
» Keuken: veel vis en zeevruchten, veel vleessoorten behalve varken (wegens de grote moslimbevolking), pindanoten (belangrijkste gewas van Senegal), en couscous.
» Fooien: wordt in het algemeen niet gedaan; als je een fooi wilt geven is de vuistregel 10-15%
» Stopcontacten: Types C, D, E en K (voor sommige heb je reisstekker nodig)

Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met algemene informatie over Mozambique.

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, met reisadvies georganiseerd volgens de volgende thema’s: algemene veiligheid, vervoer, klimaat en rampen, gezondheid en hygiëne, lokale wetgeving en praktische informatie.

SOCIO-ECONOMISCHE ACHTERGROND

De economie van Senegal kent zware gevolgen van de Portugese en Franse koloniale overheersing. Senegal behoort tot de 39 landen die gecategoriseerd worden ‘heavily indebted poor countries (of HIPC)’, een programma van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds. De laatste cijfers uit 2011 tonen dat 38,5% van de Senegalese bevolking onder armoedegrens leeft, weliswaar een daling van 30% sinds 1991. De belangrijkste motoren van de Senegalese economie zijn de mijnindustrie, toerisme, landbouw en visvangst.

Het land bezit een aantal grondstoffen zoals goud, ijzer, zircon en fosfaten. De rijkdom van deze grondstoffen blijft echter uit de handen van de Senegalese bevolking. Het merendeel hiervan is tewerkgesteld in de landbouw. Senegal maakt deel uit van de Sahel wat de landbouw vermoeilijkt door lange periodes van droogte. Grote delen van de landbouw voorzien ook enkel de basisbehoeftes van de boeren en kunnen vaak niet verkocht worden. Senegal is genoodzaakt grote hoeveelheden rijst te importeren om honger bij de bevolking tegen te gaan.
De cash crops of goederen die gekweekt worden om wel verkocht te worden zijn vnl. pindanoten, suikerriet, katoen, arabische gom, en verschillende groentesoorten zoals tomaten en groene bonen.
Ook visvangst is een belangrijke economische sector, hoewel dit nog altijd met basisinstrumenten wordt gedaan en weinig geïndustrialiseerd is. De visserijzone van 22 km zee-inwaarts vanaf de Senegalese kust is eigendom van het land maar internationale vissersboten vissen toch vaak in dit gebied en maken zo inbreuk op de autonomie van de Senegalese visserijzone.

India is Senegal’s belangrijkste exportpartner, goed voor 25% afname van Senegalese goederen. Verder steunt het land in grote mate ook op buitenlandse investeringen.

LINKS

Bodem rond kleine goudmijnen in Senegal zit vol kwik (MO*, 2018)

Senegal draagt zware gevolgen van internationale visvangstbonanza (MO*, 2017)

GENDER EN SEKSUALITEIT

Zeker op het platteland vervullen vrouwen nog de genderstereotype rollen binnen het huishouden (koken, kinderen opvoeden, poetsen …) en helpen in de landbouw. Door economische en sociale veranderingen in de afgelopen decennia hebben vrouwen ook een belangrijkere rol ingenomen in het dorp bij wijze van leidinggevenden zijn voor publieke gezondheid en geboorteaangelegenheden. Ook in steden hebben vrouwen de arbeidsmarkt kunnen betreden

Hun rechten blijven echter nog weinig gehandhaafd. De ongeletterdheid blijft onevenredig groot in vergelijking met mannen en ze blijven slechts 10% uitmaken van de werkende bevolking. Hoewel genitale verminking bij wet verboden is, blijft het in de praktijk nog wel veel toegepast worden. Zo’n 28% van de vrouwen is genitaal verminkt, met sterke regionale verschillen in de hoeveelheid van de bevolking (bv meer in het zuiden dan in het westen).

LGBTQ-rechten zijn nagenoeg onbestaand in Senegal. Het huwelijk tussen mensen van hetzelfde geslacht is bij wet verboden, en ook beschuldigingen van homoseksualiteit vinden hun weg naar de rechtbank en naar veroordelingen. Meer dan 90% van de bevolking gelooft dat homoseksualiteit niet aanvaard moet worden.
Bijgevolg zijn ook andere personen binnen de queer community slachtoffer van uitsluiting en discriminatie.

ONDERWIJS

Het Senegalese onderwijs dat door de overheid georganiseerd wordt is seculier tegenover de populaire Qur’anscholen. Dat maakt dat het staatsonderwijs opvoeding voorziet voor alle kinderen t.e.m. 16 jaar, zoals in de Grondwet is opgenomen in 2001. Het schoolsysteem is ook gebaseerd op de Franse koloniale overlevering wat het sterk gecentraliseerd maakt. Tevens bestaat het uit basisschool, secundaire school, en hoger onderwijs.
Minder dan de helft van de kinderen houdt het schoolgaan vol na hun 5e levensjaar. Velen worden dan deel van de werkende bevolking, hoewel dit pas legaal is vanaf 15 jaar. De overheid geeft ook aan dat de infrastructuur en de middelen ontbreken om onderwijs aan iedereen aan te bieden. Door de lage bevolkingsdichtheid grijpen school ook naar het systeem om verschillende leerjaren tegelijk te onderwijzen, gaande van 2 tot wel 6 leerjaren tegelijkertijd.

De Qur’anscholen in Senegal zijn een wijdverspreid maar weinig gedocumenteerd fenomeen. Ook hier zijn er drie graden van basis, secundaire en hoger onderwijs. Het merendeel van deze scholen kent een balans tussen het seculiere lesgeven en religieus onderwijs. Er is ook een minderheden waarin de school optreedt als voogd voor de kinderen en hen tevens ook tot bedelaars maakt om eigen onderhoud te voorzien.

LINK

Thousands of children are abused in Senegal’s religious schools (The Economist, 2019)

GEZONDHEID

Zoals in veel over-geëxploiteerde landen die gebrek hebben aan infrastructuur en middelen treft een slechte gezondheidszorg voornamelijk vrouwen en kinderen. Dit is ook in Senegal zichtbaar in hoge cijfers van moeder- en kindersterfte. Ook genitale verminking gebeurt nog op vele plaatsen (zie boven). De toegang tot abortus is zeer moeilijk en enkel mogelijk indien het leven van de moeder in gevaar komt.

De gezondheid van kinderen is ook vol risico’s op jonge leeftijd. In 2019 was net geen 15% van de kinderen onder 5 ondervoed, en slechts iets meer dan 40% van kinderen tussen 12 en 23 maanden hadden vereiste vaccinaties voor die leeftijd ontvangen. Het is voornamelijk ondervoeding en malnutritie die grote gevolgen kunnen hebben op de gezondheid van kinderen.

Andere voorname teisterende ziektes en aandoeningen in Senegal zijn malaria, AIDS, syfilis, tuberculose en cholera.
Er is al jarenlange nood geweest aan nieuwe infrastructuur en middelen. Hoewel er vooruitgang is geboekt, is er nog altijd een groot tekort aan dokters, zowel algemeen als specialisten, en aan ziekenhuizen.

POLITIEK

Senegal is een republiek met één kamer, de Assemblée nationale, waarover iedere 5 jaar verkiezingen worden gehouden. Er zijn maar liefst 80 politieke partijen die strijden om het parlement. De laatste parlementsverkiezingen van 2017 leverde echter een gigantische overwinning op voor de liberale partij van president Macky Sall, die meer dan driekwart van de zetels wist binnen te halen.

Senegal is een voormalige kolonie: eerst onder de Portugezen, later (en meer beïnvloedender) door de Fransen. Vanaf het einde van de 19e eeuw was Senegal deel van Frans-West-Afrika, een federatie van voormalige Franse kolonies. In 1958 werd deze federatie ontbonden omdat de verschillende gebieden nu over autonomie wilden beschikken. In 1960 verklaarde Senegal zich onafhankelijk In de jaren ‘70 werd Senegal nog regelmatig binnengevallen door Portugese paramilitaire organisaties uit het toenmalige Portugese Guinea (ten zuiden van Senegal).
Tussen 1982 en 1989 trachtten Senegal en Gambia (wat volledig ingesloten wordt door Senegal) een eenheid te creëren tussen de twee landen maar dat mislukte door de weinig interesse in politieke kringen om als een eenheid te werken.
Belangrijke politieke leiders in Senegal waren Abdou Diouf (4 keer president, veel diplomatieke relaties, meer deelname in politiek), Abdoulaye Wade (2 keer president) en huidig president Macky Sall.

CULTUUR

Keuken

Veel vis en zeevruchten, veel vleessoorten behalve varken (wegens de grote moslimbevolking), pindanoten (belangrijkste gewas van Senegal), en couscous.

Vertelkunst

Senegal is nog steeds een hotspot voor de orale vertelkunst die reeds lange tijd de geschiedenis en mythes van West-Afrika in stand houden. Deze vertellers worden griots of djeli’s genoemd. Meesterschap is erg moeilijk en de informatie, verhalen en tradities worden van generatie op generatie doorgeven. De West-Afrikaanse vertellers zijn een van de laatst overgebleven orale overleveraars van tradities in de wereld.

Sport

Worstelen is de nationale sport van Senegal, en ook voetbal is heel populair. Senegal’s nationale ploeg scoort ook goed in internationale competities Africa Cup of Nations en de FIFA Wereldbeker. Ook basketbal wordt op grote schaal gespeeld.

Voor zo’n 30 jaar was Senegal ook de eindbestemming voor de rally-race Parijs-Dakar maar dit werd stopgezet in 2007 door veiligheidsoverwegingen in Mauritanië.

GEOGRAFIE

De noordelijke grens van Senegal wordt gevormd door de Senegalrivier. Twee andere belangrijke rivieren zijn de Gambiarivier (in centraal Senegal) en de Casamancerivier (in het zuiden).
Dakar ligt op het schiereiland van Cape Verde, tevens het meest westelijke punt van continentaal Afrika.
Het merendeel van het land bestaat uit savannes, bossen, en mangroves. Het klimaat kent een droog en een nat seizoen en is dus tropisch. Voornamelijk het noorden kent ook eerder een heet en woestijnklimaat (als deel van de Sahel).
Senegal kan grote gevolgen van de klimaatcrisis komen te lijden, hoewel het zelf geen grote vervuiler is. De landbouw, een van Senegal’s belangrijkste economische sectors, wordt getroffen door periodes van grote droogte. Droogte leidt zo ook tot verwoestijning. Ook de kust ondervindt erosie door het stijgende zeeniveau.

LEES- EN KIJKTIPS

Dit deeltje is voorlopig nog leeg maar daar kan snel verandering in komen. Kijk binnenkort nog eens opnieuw of geef zelf een suggestie!

VEILIGHEID

Het meest uitgebreide overzicht van veiligheidsinstructies vind je op de website van de FOD Buitenlandse Zaken.

ALGEMENE INFORMATIE

De Republiek Mozambique is een uitgestrekt kustland dat een belangrijke hotspot was voor de ontwikkeling van Swahilicultuur en taal. In de 15e eeuw koloniseerde Portugal het land, waarna het pas na 4 eeuwen uitbuiting en bezetting haar onafhankelijkheid verkreeg.

Om je goed voor te bereiden op je verblijf in het land is het aan te raden om de cultuur en de samenleving beter te leren kennen. Via het menu aan de linkerkant kan je over verschillende thema’s essentiële informatie opzoeken. Met behulp van verwijzingen naar boeiende en interessante webpagina’s, maar ook via artikels die je in onze Library vindt, willen we je verder op weg helpen.

» Officiële naam: Republiek Mozambique
» Hoofdstad: Maputo
» Bevolking: 30,066,648 (2020)
» Oppervlakte: 801,590 km2
» Munteenheid: Mozambikaanse metical MZN
» Taal: Portugees (officieel); Tsonga, Mwani, Chewa, Swahili (erkende talen)
» Alfabetiseringsgraad: 61 % (2017)
» Reisdocumenten: paspoort met een geldigheid van minstens 6 maanden; Visum bij ambassade/consulaat
» Vaccinaties: (aanbevolen) Hepatitis A, Tetanus-difterie-kinkhoest, Polio, Mazelen-bof-rubella
» Keuken: inteiro com piripiri (kip in piri-pirisaus), prego (steak), pudim (pudding), rissóis (gefrituurde scampi’s)
» Fooien: algemeen 10-15 %
» Stopcontacten: Types C, F & M (geen reisstekker nodig)

Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met algemene informatie over Mozambique.

LINKS

FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, met reisadvies georganiseerd volgens de volgende thema’s: algemene veiligheid, vervoer, klimaat en rampen, gezondheid en hygiëne, lokale wetgeving en praktische informatie.

VLIR-UOS: overzicht van de samenwerking van VLIR-UOS en het Vlaamse hoger onderwijs met Mozambique.

SOCIO-ECONOMISCHE ACHTERGROND

Mozambique is één van de armste en meest geëxploiteerde landen ter wereld. Meer dan de helft van de bevolking leeft onder de armoedegrens en het gemiddelde maandloon is er $60. Toch kende het land een sterke economische groei net vóór en na de eeuwwisseling. Latere groeifactoren waren het resultaat van een herstellende landbouw, buitenlandse investeringen (waaronder België een belangrijke rol speelt) en zgn. ‘ontwikkelingshulp’. Hoewel landbouw een belangrijk deel van de economie is, blijft het overgrote deel van de beschikbare en bebouwbare grond onbewerkt, door een tekort aan middelen en infrastructuur.

Het gewin van grondstoffen was een belangrijk deel van de export van Mozambique: voornamelijk steenkool en aluminium waren van belang. Momenteel produceert Mozambique veel elektriciteit door waterkrachtcentrales, het smelten van aluminium, en de ontginning van aardgas.

Momenteel hebben voornamelijk buitenlandse machten, zoals China, India en Brazilië, een belangrijk aandeel in de economie van Mozambique. Tevens heeft  het land door haar lange kustlijn en vele havens een uitgelegen positie voor maritieme handel en transport. Ook het binnenland beschikt over een ruim spoorwegnetwerk.

Mozambique is echter erg bedreigd door de klimaatcrisis en dit heeft sterke gevolgen voor het hele land. Lees er meer over in het artikel van MO* hieronder.

LINKS

Orkanen bevestigen: Mozambique bevindt zich in de frontlinie van mondiale klimaatcrisis (MO*, 2020)

‘Schandalig dat Mozambique moet lenen na cyclonen’ (MO*, 2019)

Handel tussen China en Mozambique kent groei van 45 procent (MO*, 2018)

Droogte in Mozambique treft stroomproductie (MO*, 2018)

Wij betalen miljarden aan vuile energie – in Afrika (OneWorld, 2021)

Brazil and Japan plotted a farming revolution in Mozambique (The Economist, 2019)

GENDER EN SEKSUALITEIT

Geweld van alle aard tegen vrouwen is courant in de Mozambikaanse maatschappij. Verkrachting en huiselijk geweld zijn illegaal (gevangenisstraffen als berechting) maar blijven hardnekkig aanwezig. In 2014 werd er zelfs een wet gestemd om verkrachters te laten trouwen met hun slachtoffers, zodat ze op die manier berechting konden ontlopen. De wet is nooit bekrachtigd geworden.

Ook huiselijk geweld wordt nagenoeg nooit vervolgd, hoewel er een enorm veel instanties van geweldpleging worden waargenomen. Ook feminicide is alom aanwezig, vaak gepleegd door verwanten van de slachtoffers.
Geweld tegen kinderen, ook seksueel, is vaak voorkomend. De staat slaagt er niet in om seksueel misbruik (en ook kinderprostitutie) tegen te houden of uit te roeien.

Sinds 2015 is homoseksualiteit legaal in Mozambique. Het is echter niet sociaal geaccepteerd en wordt nog steeds gemerkt door een stigma. Voornamelijk homoseksuelen besmet met het HIV-virus lijden hier dubbel onder, aangezien zij niet zomaar medisch behandeld worden.

ONDERWIJS

Er is een schoolplicht voor het basisonderwijs in Mozambique maar vele kinderen kunnen dit niet bijwonen omdat ze moeten werken voor hun gezin. Een miljoen kinderen gaat niet naar school. Er is wel een toename in de aanwezigheid van meisjes op school, alsook in de hoeveelheid kinderen die school afmaakt (hoewel dit cijfer extreem laag blijft). Meisjes en vrouwen zijn ook disproportioneel analfabeet met mannen.

Het is verplicht een nationaal examen af te leggen vooraleer iemand kan toetreden tot het secundaire onderwijs in Mozambique. Plaatsen aan de universiteiten zijn zeer beperkt, dus vele Mozambikanen beginnen te werken in afwachting van toelating, als ze al werken vinden. Portugal laat ieder jaar ook een aantal Mozambikanen toe in het eigen onderwijs, zowel secundair als hoger.

Zoals vele geëxploiteerde landen lijdt het onderwijs in Mozambique aan een gebrek van materialen, infrastructuur en goed opgeleide leerkrachten.

GEZONDHEIDSZORG

De geboortecijfers liggen erg hoog in Mozambique: een moeder brengt gemiddeld 5,5 kinderen ter wereld. Tegelijk ligt ook de kindersterfte nog erg hoog: 1 op 10 kinderen overlijdt als baby. 550 per 100.000 moeders overleeft de zwangerschap niet. 1 op 37 moeders houdt complicaties over aan de zwangerschap die fataal kunnen worden tijdens hun leven.

HIV-infecties liggen op een gemiddelde van 11,5% van de bevolking en in sommige steden ligt dit aantal dubbel zo hoog. Meer dan anderhalf miljoen mensen zijn positief met het virus. De inspanningen om hen te behandelen zijn wel sterk omhoog gegaan en de epidemie lijkt niet langer te stijgen maar op een plateau te zijn gekomen.

LINK

Mozambikaanse topdokter: ‘Pandemie was wake-upcall voor Afrikaanse gezondheidssystemen’ (MO*, 2022)

POLITIEK

Mozambique is een republiek met een president, eerste minister en ministerraad. Het parlement is de Assembleia da República (de Vergadering van de Republiek). De tweel belangrijkste partijen zijn FRELIMO (Frente de Libertação de Moçambique, Bevrijdingsfront van Mozambique), die tevens de regeringspartij is, en RENAMO, Resistência Nacional Moçambicana, Mozambikaans Nationaal Verzet, de conservatieve oppositiepartij. Deze twee partijen vochten ook tegen elkaar in de Mozambikaanse burgeroorlog tussen 1977 en 1992. In het kader van de globale Koude Oorlog verzette de conservatieve en nationalistische RENAMO zich tegen de marxistische FRELIMO. FRELIMO is nog steeds aan de macht sinds de onafhankelijkheid in 1975, met president Filipe Nyusi aan het hoofd.
De verkiezingen in Mozambique zijn niet vrij van fraude en corruptie. Buitenlandse waarnemers onderschrijven de beweringen van RENAMO dat FRELIMO de verkiezingen manipuleren.

Het land onderhoudt goede diplomatieke relaties met zowel de buurlanden alsook met Westerse landen, mede door de belangrijke financiële belangen die hiermee samenhangen.

Sinds 2017 kampt het land met aanvallen van jihadisten. Vooral het noorden van het land wordt geteisterd door raids en verscheidene steden en regio’s zijn in handen gevallen van de terroristen.

LINKS

Vlaanderen verlengt samenwerking met Mozambique tot 2025 (MO*, 2022)

‘Een militaire ingreep in Mozambique zal het conflict nog verergeren. Dit is waarom’ (MO*, 2021)

IS-aanhangers in Mozambique zetten ontvoerde jongens in als kindsoldaten (MO*, 2021)

Wordt Mozambique het nieuwe epicentrum van jihadistisch extremisme? (MO*, 2020)

CULTUUR

Door de Portugese kolonisatie heeft de cultuur van Portugal haar stempel gedrukt op de Mozambikaanse cultuur. De inheemse bevolking zijn van Bantu-origine (de sprekers van de Bantu taal, verspreid over heel sub-Sahara Afrika).

Kunst

De meest bekende hedendaagse kunstenaars in Mozambique waren de schilder en dichter Malangatana Ngwenya (+2011) en de beeldhouwer Alberto Chissano (+1994). Zij hebben grote invloed uitgeoefend op het hedendaagse kunstmilieu van Mozambique.

Media

Grote delen van de media zijn in handen van de regering of sterk beïnvloed erdoor. Kranten zijn weinig populair omdat vele mensen ze niet kunnen lezen. Voornamelijk in Maputo wordt er wel nog gelezen. Ondanks de gouvernementele steun voor kranten die de regering onderschrijven, is er ook een toename aan onafhankelijke kranten die kritisch zijn tegenover het regime.

De radio is een van de meest populaire media. Ook vele radiozenders zijn in het bezit van de regering.

Keuken

De huidige Mozambikaanse keuken kent grote invloeden van de Portugese keuken. Een heleboel kruiden en gewassen zijn door de Portugezen geïntroduceerd, voornamelijk door ontdekkingen in het gekoloniseerde zuiden van Amerika. De cashewnoot is origineel een Braziliaans product maar tijdens de 20e eeuw was Mozambique een van de grootste producenten hiervan ter wereld.

GEOGRAFISCH OVERZICHT

Mozambique wordt verdeeld in 2 delen door de Zambezirivier die vanuit het westerse binnenland oostelijk naar de kust stroomt. Ten noorden hiervan liggen heuvels en lage plateau’s, ten zuiden meer laagland begrensd door de Lebombobergen die overlopen in Zuid-Afrika. Het land heeft ook meerdere belangrijke meren.

Het klimaat is er tropisch (met een nat en een droog seizoen) en naargelang de hoogte regent het er meer of minder, met de meeste neerval langs de kustlijn. Mozambique wordt vaak geteisterd door cyclonen en overstromingen.

LEES- EN KIJKTIPS

Dit deeltje is voorlopig nog leeg maar daar kan snel verandering in komen. Kijk binnenkort nog eens opnieuw of geef zelf een suggestie!

VEILIGHEID

Het meest uitgebreide overzicht van veiligheidsinstructies vind je op de website van de FOD Buitenlandse Zaken.

ALGEMENE INFORMATIE

De Arabische Republiek Egypte is de huidige staatsvorm van een gebied dat een van de oudste beschavingen ter wereld kent. Verschillende overheersers hebben telkens een eigen stempel gedrukt op het land van de Nijl en het heeft zich vaak moeten vrijvechten. Het land verwierf haar (politieke) onafhankelijkheid in 1922, om zich om te vormen tot een republiek in 1952.

Om je goed voor te bereiden op je verblijf in het land is het aan te raden om de cultuur en de samenleving beter te leren kennen. Via het menu aan de linkerkant kan je over verschillende thema’s essentiële informatie opzoeken. Met behulp van verwijzingen naar boeiende en interessante webpagina’s, maar ook via artikels die je in onze Library vindt, willen we je verder op weg helpen.

» Officiële naam: Arabische Republiek Egypte (Arabisch: Jumhūriyat Miṣr al-‘Arabīyah, oftewel Miṣr of Maṣr)
» Hoofdstad: Caïro (Al-Qāhira)
» Bevolking: 102.334.403 (2020)
» Oppervlakte: 1.020.000 km²
» Munteenheid: Egyptische pond EGP
» Taal: Arabisch (vnl. Egyptisch Arabisch)
» Alfabetiseringsgraad: 71 % (2017)
» Reisdocumenten: Geen visum indien reizend als toerist, inreizend via luchthavens van Sharm El Sheik, Sint Catherine of Taba, voor een verblijf van 15 dagen
Identiteitskaart of paspoort, minstens 6 maanden geldig bij aankomst, bij voorafgaande (= minstens 7 dagen voor vertrek) visumaanvraag via website www.visa2egypt.gov.eg. Voor verblijf van maximum 30 dagen. Uitprint van visum meenemen.
» Vaccinaties: (aanbevolen) Hepatitis A, Tetanus-difterie-kinkhoest, Polio, Mazelen-bof-rubella
» Keuken: (grotendeels vegetarisch) kushari (rijst, pasta, linzen), ful medames (gevulde fava bonen), falafel, mulukhiyah (soep van jute bladeren)
» Fooien: algemeen 10-15 %; Gidsen $5/dag
» Stopcontacten: Types C & F (geen reisstekker nodig)

Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met algemene informatie over Egypte.

LINK

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, met reisadvies georganiseerd volgens de volgende thema’s: algemene veiligheid, vervoer, klimaat en rampen, gezondheid en hygiëne, lokale wetgeving en praktische informatie.

SOCIO-ECONOMISCHE ACHTERGROND

Egypte heeft enkele belangrijke troeven voor de eigen economie. Vooreerst is er de grote aanwezigheid van fossiele brandstoffen die het land beheert en exporteert, goed voor bijna een kwart van de economie. Egypte is evenwel geen lid van OPEC maar wel een belangrijke globale speler op het gebied van fossiele brandstoffen.

Ten tweede is het toerisme in Egypte een grote bron van inkomsten: jaarlijks genereert het zo’n 11 miljard in omzet en verschaft het werk aan 12% van de werkende bevolking. Naast de historische sites zijn ook de Egyptische stranden aan de Rode Zee zeer druk bezocht.

Tot slot zijn er natuurlijk nog de Nijl en het Suezkanaal, dé verbindingen die Egypte op de kaart van het globale transport zetten. Het kanaal geeft immers doorgang aan een gigantische hoeveelheid maritiem verkeer tussen de Roze Zee (en de Indische Oceaan) en de Middellandse Zee. Het Suezkanaal was lange tijd in handen van de internationale machten (vnl. Groot-Brittannië) totdat de Egyptische president Gamal Abdel Nasser het kanaal nationaliseerde in 1956 en het bezit aan Egypte toe-eigende. Dit gaf aanleiding tot de Suezcrisis, waarbij de Egyptische strijdmachten tegenover een coalitie van Groot-Brittannië, Frankrijk en Israël kwamen te staan. Na een strijd van een week werd de crisis beëindigd en dienden de Verenigde Naties de nationalisatie van het kanaal te erkennen.

GENDER EN SEKSUALITEIT

De status en situatie van vele vrouwen in Egypte is alarmerend tot zwaar problematisch. Aanranding en seksuele uitbuiting zijn erg aanwezig in de maatschappij, zowel publiekelijk als privé. Meisjes worden vaak nog voor ze 18 zijn uitgehuwelijkt en zijn vervolgens slachtoffers van huiselijk geweld en seksuele dwang. Volgens sommige onderzoeken kampt Egypte ook met een cultureel probleem van acceptatie van geweld tegen vrouwen. Patriarchale machtsstructuren zijn nog erg aanwezig in de Egyptische samenleving en plaatsen de vrouw lager en tot machtsobject van de echtgenoot, eveneens volgens academisch onderzoek. Niet alleen is er nood aan het bekrachtigen van een betere positie van de vrouw in de Egyptische samenleving maar ook aan het veranderen van de dominante positie van de man.

In 2017 werd Caïro zelfs bestempeld als één van de gevaarlijkste ‘megacities’ ter wereld voor vrouwen omwille van het seksuele geweld. Ook op vlak van bescherming tegen vrouwelijke besnijdenis, kindhuwelijken en de kinderdood van meisjes scoorde de Egyptische hoofdstad bar slecht. Vrouwen hebben tevens slechte toegang tot gepaste en sensitieve gezondheidszorg en krijgen veel minder kansen op de arbeidsmarkt dan mannen.
Er is ook vooruitgang: in het kader van de MeToo-beweging werd er druk uitgeoefend op het Egyptisch parlement. Het resultaat was een wet die de anonimiteit van slachtoffers van seksueel misbruik beschermde. Op deze manier wordt een sociaal stigma (iets meer) vermeden als iemand misbruik wil aangeven bij de politie.

Abortus is bij wet verboden tenzij de zwangerschap het leven van de moeder in gevaar brengt. In de praktijk worden er ook uitzonderingen gemaakt als de algemene gezondheid van de moeder in gevaar komt of als de foetus een beperking zou hebben. Hoewel het plegen van abortus strafbaar is voor zowel de zwangere persoon en voor de arts die de abortus uitvoert, is het fenomeen niet ongewoon. Zwangere personen worden echter gedwongen abortus te plegen in onveilige omstandigheden, met gezondheidscomplicaties en moedersterfte als gevolg.

LGBTQIA+-rechten zijn in Egypte quasi onbestaand. Homoseksualiteit is impliciet illegaal en maatschappelijk niet aanvaard. De Egyptische wet laat geen gedrag toe dat tegen de publieke zeden indruist, waaronder o.a. homoseksualiteit begrepen moet worden. Een geslachtsverandering kan louter ondernomen worden indien een persoon toestemming krijgt van de centrale al-Azhar Moskee of van de Koptische Kerk in Alexandrië.
Sinds het aantreden van president Sisi zijn er duizenden arrestaties geweest van iedereen die kritisch is tegenover het regime of activistisch optreedt. Zowel personen uit de Queer gemeenschap alsook mede-activisten zijn niet gespaard gebleven van dit regime. De staatsdiensten staan erom bekend mensen op te pakken, gevangen te zetten en te martelen.

LINKS

Egypte telt 66 vrouwelijke en 16.000 mannelijke rechters: ‘Het rechtssysteem moet gelijker’ (MO*, 2020)

#MeToo leidt tot nieuwe wet in Egypte (MO*, 2020)

#MeToo in Egypte: ‘Progressieve ideeën winnen terrein, maar dat brengt nog geen democratie’ (MO*, 2020)

Egypte werkt aan nieuwe anti-homowet (MO*, 2017)

The world’s most dangerous megacities for women (Thomas Reuters Foundation, 2017)

ONDERWIJS

Onderwijs is sinds de jaren ‘50, onder impuls van president Nasser, gratis voor alle Egyptenaren. Het was een van de vele gebieden waarop Egypte als rolmodel diende voor de Arabische wereld, en de Egyptische leerkrachten waren erg in trek in andere landen. In eigen land was de vraag echter erg groot en al snel volgde er een tekort aan leerkrachten in Egypte, een probleem dat ook vandaag nog blijft duren. De kwaliteit van het onderwijs heeft hier ook onder geleden. De genderongelijkheid verergert tevens het probleem aangezien voornamelijk vrouwen als leerkrachten optreden. Leerkrachten worden stevig onderbetaald, en lichamelijke straffen tegenover leerlingen zijn nog altijd in gebruik.

Egypte kent drie lagen in haar onderwijs: het basisonderwijs (4-14-jarigen), het secundaire onderwijs (15-17-jarigen), en het ‘post secundaire onderwijs’, vaak hoger onderwijs. Veel Egyptenaren stoten door naar het hoger onderwijs (zo’n 30%) maar velen maken het niet af (de helft). De Al-Azharuniverstiteit is de belangrijkste universiteit in het land en staat tevens onder het gezag van de eerste minister. Hetzelfde geldt voor het scholennetwerk dat de universiteit (en moskee) beheerst.

Door de lage kwaliteit van het onderwijs, algemene schaarste van schoolmaterialen en de armoede in vele delen van het land, is het haast een noodzaak om als welgesteld inwoner van Egypte zich te wenden tot het privéonderwijs, dat steeds populairder wordt onder hen die het kunnen betalen.

GEZONDHEIDSZORG

Hoewel volgens de Egyptische overheid toegang tot sanitaire voorzieningen voor nagenoeg alle inwoners beschikbaar is, zijn er toch vele getuigenissen van slechte rioleringen en het gebrek aan drinkbaar water. Deze problemen zijn zowel in de steden als op het platteland aanwezig.

De levensverwachting in Egypte is relatief hoog (74 jaar), en zo’n 5,6% van het BBP gaat naar gezondheidsvoorzieningen. Er zijn grote investeringen in de gezondheidszorg gegaan sinds de jaren ‘60, met een stijging van de levensverwachting van zo’n 28 jaar.
De grootste gezondheidsproblemen waarmee het land kampt zijn roken (zo’n 20% van de bevolking rookt, goed voor 19 miljard sigaretten per jaar), obesitas (Egypte was het meest obese land ter wereld in 1996), en drugsgebruik (zeker na de revolutie van 2011).

Hoewel vrouwelijke besnijdenis bij wet verboden is, is het merendeel van de vrouwelijke bevolking op deze manier verminkt. Strengere straffen hebben zich de laatste jaren opgedrongen voor hen die slachtoffer verminken alsook voor hen die slachtoffers begeleiden.

LINKS

Besnijden is beschermen, geldt in Egypte nog steeds (OneWorld, 2020)

POLITIEK

Egypte is een republiek met een president, een parlement en een senaat. De president is de centrale machthebber met de uitvoerende macht in handen, het opperbevel over het leger, en de macht om ⅓ van de senaat te kiezen. Voornamelijk het leger is een belangrijk instrument in de handen van de president om het land naar zijn hand te zetten.

Het is dan ook sinds de ontwikkelingen van de jaren ‘50 en ‘60 dat Egypte eigenlijk autocraat wordt bestuurd. Het is ook generaal Al-Sisi die in 2014 aan de macht trad als president van Egypte en sindsdien een schrikbewind voert in het land. Al-Sisi volgde de afgetreden president Morsi op, en keerde zich tegen diens invloedrijke Moslimbroederschap.
Egypte heeft een gigantisch leger en is mede door haar geografische positie een belangrijke wereldspeler. Hoewel de relaties met Rusland, China en de Verenigde Staten van Amerika redelijk goed zijn, heeft president Joe Biden het land verschillende hulppakketten ontzien omwille van Al-Sisi’s schendingen van mensenrechten.

Duizenden activisten zijn het afgelopen decennium achter tralies gezet door het Egyptisch regime. Kritiek op de regering is uit den boze, en ook elk ander activisme dat indruist tegen de staatspropaganda wordt bestraft. Ook kritiek op religie wordt absoluut niet aanvaard, gezien de terechtstelling van enkele Amerikanen en Canadezen in 2012. Een belangrijk deel van het rechtssysteem is gebaseerd op islamitische jurisprudentie.

LINKS

Een nieuwe arrestatiegolf in Egypte zaait angst onder activisten (OneWorld, 2018)

Egypte duldt geen bemoeienis op gebied van mensenrechten (MO*, 2020)

Repressie door Al-Sisi houdt protest in Egypte klein (MO*, 2020)

Egypte sluit jonge activisten op zonder eerlijk proces. ‘En Europa kiest opnieuw voor steun aan een bloedige, wrede dictator’ (MO*, 2020)

Egypte’s zware erfenis van Hosni Moebarak: ‘Zonder hem was er geen Sisi’ (MO*, 2020)

Egypte: geen nieuwe revolutie, wel meer repressie (MO*, 2019)

US cancels $130m military aid for Egypt over rights concerns (Al-Jazeera, 2022)

US approves $2.5bn arms sale to Egypt, despite rights concerns (Al-Jazeera, 2022)

En meer: Op MO*.be.

CULTUUR EN GESCHIEDENIS

Egypte is een toonaangevend land binnen de Arabische wereld op het gebied van cultuur. Egyptische muziek, film en literatuur zijn erg bekend en geliefd. Ook internationaal is Egypte van groot aanzien door haar antieke geschiedenis en de huidige restanten daarvan.

Literatuur

Het was in o.a. Egypte dat voor het eerst een roman in het Arabisch verscheen. De roman is geen wijdverspreide literaire vorm in de Arabische wereld maar kende wel haar origine in Modern Arabisch in Egypte. Zeker de Caïro-trilogie van Naguib Mahfouz is beroemd, mede omdat Mahfouz de eerste Arabische schrijver was die de Nobelprijs voor Literatuur hiervoor ontving. Ook feministe Nawal El Saadawi was populair en gevierd voor haar literaire werken.

Film

Egypte is het meest productieve land binnen de Arabische wereld op het gebied van het maken van films (goed voor zo’n ¾ van alle Arabische films). Jaarlijks wordt ook het prestigieuze Cairo Film Festival georganiseerd in de Egyptische hoofdstad.

Muziek

Ook Egyptische muziek is nog steeds populair. Velen kennen en luisteren nog steeds naar muziek van Umm Kalthoum en Sayed Darwish.

Archeologie, geschiedenis en musea

Het Oude Egypte was als een van ‘s werelds eerste beschavingen zo belangrijk dat je er waarschijnlijk over hebt geleerd in je middelbare school. De Egyptische beschaving gaat zo’n 3000 jaar terug en dankt veel van haar succes en continuïteit aan de Nijlrivier en diens delta. Vandaag resteren nog vele monumenten van die oude geschiedenis en deze draagt Egypte ook nog steeds trots uit. Van de piramides tot het Egyptisch Museum in Caïro, en van de Koptische Kerk tot de Koningsvallei, Egypte boeit nog steeds vele geïnteresseerden in haar geschiedenis.

GEOGRAFIE

Egypte is een gigantisch droog land. De Nijlvallei en diens delta herbergen bijna de gehele populatie. Door de schaarste aan regen is het land een van de droogste ter wereld, op de vruchtbare Nijlvallei na. Sneeuw kan enkel gevonden worden op de Sinaïbergen en sommige kuststeden in het noorden. Ook zijn er een aantal oases te vinden doorheen de woestijn.

Libië begrenst de westzijde van Egypte, Sudan het zuiden, de bezette Gazastrook en Israël het oosten. Die oostzijde bestaat voornamelijk uit de uitgestrekte Sinaïwoestijn.

Caïro (in het binnenland) en Alexandrië (aan de Middellandse kust en in de Nijldelta) zijn Egypte’s voornaamste steden.

LEES- EN KIJKTIPS

Dit deeltje is voorlopig nog leeg maar daar kan snel verandering in komen. Kijk binnenkort nog eens opnieuw of geef zelf een suggestie!

VEILIGHEID

Het meest uitgebreide overzicht van veiligheidsinstructies vind je op de website van de FOD Buitenlandse Zaken.

ALGEMENE INFORMATIE

Vietnam kende een bewogen geschiedenis met verschillende grote oorlogen doorheen de 20^ste eeuw. Nadien herstelde en ontwikkelde het land zich razendsnel. Als veilig en boeiend land met een rijke cultuur is het een populaire bestemming voor veel studenten van het Vlaamse hoger onderwijs.

Om je goed voor te bereiden op je verblijf in het land is het aan te raden om de cultuur en de samenleving beter te leren kennen. Via het menu aan de linkerkant kan je over verschillende thema’s essentiële informatie opzoeken. Met behulp van verwijzingen naar boeiende en interessante webpagina’s, maar ook via artikels die je in onze Library vindt, willen we je verder op weg helpen.

» Officiële naam: Socialistische Republiek Vietnam
» Hoofdstad: Hanoi
» Bevolking: 98.721.275 (2020)
» Oppervlakte:  331.210 km²
» Munteenheid: VND Vietnamese Nationale Dong (VND)
» Taal: Vietnamees
» Alfabetiseringsgraad: 95 % (2018)
» Reisdocumenten: paspoort dat langer dan 6 maanden geldig is op de dag van aankomst, visum bij ambassade
» Vaccinaties: polio, tetanusdifterie–kinkhoest, mazelen-bof-rubella, hepatitis A
» Keuken: Xoi (kleefrijst), Banh Mi (Vietnamese baguette), Banh Cuon, Pho (Vietnamese soep), Banh Xeo (cake), Cha Gio of Nem (Vietnamese loempia), Bun Bo Hue, Bun Cha, Goi cuon (verse loempia)
» Fooien: Restaurants 5-10 %; Gidsen $5/dag; Chauffeurs $3/dag; Taxichauffeurs 10% fooi van volledige bedrag
» Stopcontacten: Types A, C, D – 110/220 V – 50 Hz

Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met algemene informatie over Vietnam.

LINKS

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, met reisadvies georganiseerd volgens de volgende thema’s: algemene veiligheid, vervoer, klimaat en rampen, gezondheid en hygiëne, lokale wetgeving en praktische informatie.

VLIR-UOS: overzicht van de samenwerking van VLIR-UOS en het Vlaamse hoger onderwijs met Vietnam.

GCA Vietnam: in 2015 hebben de Belgische ngo’s voor alle partnerlanden van de federale ontwikkelingssamenwerking een Gemeenschappelijke Contextanalyse (GCA) uitgewerkt. Deze bevat nuttige informatie over de politieke situatie, sociaaleconomische omstandigheden, de toestand van het milieu, de genderverhoudingen, enz.

SOCIO-ECONOMISCHE ACHTERGROND

Na de beslissing in 1986 om in Vietnam een vrijemarkteconomie te introduceren en de Vietnamese economie voor buitenlandse investeerders open te stellen vanaf de jaren 1990, beleefde het land een enorme economische opmars. Vooral de privésector is sterk gegroeid en het ondernemerschap zit de Vietnamezen ondertussen in het bloed.

Deze economische groei heeft verschillende impactvolle gevolgen gehad voor het land. Zo was het land één van de armste ter wereld in het begin van de jaren 90 met een armoedecijfer van 58%. In 2016 daalde het armoedecijfer tot onder de 10 procent. De welvaart is dus enorm toegenomen. Daarmee hangt ook samen dat er massale uittocht van het platteland naar de steden plaatsvond.

Deze economische ontwikkeling heeft echter ook geleid tot grootschalige industriële landbouw met overexploitatie, commerciële bosbouw en ontbossing. De modernisering van de mijnen en grootschalige ontginning hebben evenzeer een zware impact op het milieu. Dergelijke niet-duurzame praktijken zijn een ernstig probleem voor Vietnam. De klimaatverandering is steeds meer voelbaar en natuurrampen komen steeds frequenter voor. Een eerste gevolg hiervan is dat migratie vanuit de rivierdelta’s stijgt.

De landbouw blijft erg belangrijk in Vietnam. Het vertegenwoordigt 30% van het bruto binnenlands product. Daarbij is rijst het primaire voedselgewas dat wordt geteeld. De vele rijstplantages rond de Rode Rivier en Mekongrivier zijn daar een duidelijk teken van. Secundaire voedselgewassen als bonen, graan en pinda’s worden ook veel geteeld. Naast landbouw, winnen ook de industrie en toerisme aan belang.

LINKS

Klimaatverandering leidt tot migratiecrisis in Vietnam (MO*, 2018)

Vietnam, communistisch land met verdraaid commerciële geest (MO*, 2019)

Landenfiche Vietnam van de Wereldbank: fiche van de Wereldbank met cijfers en artikels over recente economische ontwikkelingen in het lan

GENDER EN SEKSUALITEIT

De rol van vrouwen is sterk mee geëvolueerd met de woelige geschiedenis van Vietnam. Vrij vroeg in de 20^e eeuw werden vrouwenrechten uitgebouwd. Vrouwen kregen meer vertegenwoordiging in de regering en in 1930 werd een sterk uitgebouwde vrouwenvakbond opgericht. Tijdens de Indochinese oorlogen veranderde de focus. Vrouwen werden alom ingezet, zowel als verpleegkundigen als aan het front. Op het einde van de oorlog besteedde de communistische partij veel aandacht aan vrouwenrechten. Zo voerde men op het einde van de jaren 60 quota in voor bepaalde arbeidssectoren zodat vrouwen meer zouden worden aangeworven. Na de oorlog verminderde de aandacht echter voor dergelijke hervormingen.

Vandaag scoort Vietnam vrij goed op veel indicatoren met betrekking tot gendergelijkheid. Zo bezetten vrouwen heel wat leiderschapsposities en kent Vietnam wereldwijd een van de hoogste tewerkstellingsgraden van vrouwen. Toch zijn er nog heel wat uitdagingen. Er zijn veel hardnekkige genderrollen voor mannen en vrouwen, zowel in het huishouden als de arbeidsmarkt. De loonkloof bedraagt 13% (2016), wat wil zeggen dat een vrouw gemiddeld 13% minder verdient om hetzelfde werk als een man uit te voeren. Ook zijn er heel wat gevallen van mensenhandel van vrouwen en meisjes.

Een erg kenmerkend beleid in Vietnam is de 2-kindpolitiek. In 1986 besliste de Vietnamese overheid dat koppels in het hele land één of maximum twee kinderen mochten hebben. Deze beslissing werd genomen om het land socio-economisch te ontwikkelen. De overheid ondersteunde koppels financieel bij het krijgen van de eerste twee kinderen en legde sancties op bij het overschrijden van de grens. Heel wat vrouwen werd gevraagd zich te steriliseren na het hebben van een tweede kind, het was moeilijk om voor een derde kind nog een geboorteakte te verkrijgen en in sommige gevallen werden boetes opgelegd voor het krijgen van een derde kind. Vandaag de dag bestaat dit beleid nog in afgezwakte vorm. Aangezien het geboortecijfer de laatste jaren erg gedaald is, is er echt sprake om het helemaal op te heffen.

Of deze politiek het geboortecijfer werkelijk deed dalen, is controversieel. Sommigen beweren dat het cijfer drastisch gedaald is, anderen stellen dat de invloed slechts beperkt is. Dit beleid heeft echt een ander duidelijk gegenderd gevolg. In de Vietnamese maatschappij is er immers nog steeds een voorkeur om een zoon te krijgen in plaats van een dochter, door de meer gewaardeerde positie die mannen bekleden in de maatschappij. Dit zorgt ervoor dat koppels die eerst een zoon krijgen, vaak geen tweede kind nemen. Wanneer koppels eerst één of twee dochters krijgen, proberen ze vaak toch nog een kind te krijgen in de hoop dat het een zoon zou zijn. Het aantal selectieve abortussen van meisjes in Vietnam ligt ook erg hoog, zodat koppels hun kans op een zoon verhogen en de 2-kindpolitiek toch niet overschrijden. Het gevolg hiervan is dat er in Vietnam meer mannen dan vrouwen zijn. Zo is de sekseratio wereldwijd gemiddeld 105 (voor elke 100 meisjes worden jaarlijks gemiddeld 105 jongens geboren). Vanaf 107 wijst de sekseratio af van het gemiddelde. In Vietnam ligt de sekseratio op 113 (2016).

Seksuele contacten tussen volwassen mensen van hetzelfde geslacht (zowel mannen als vrouwen) zijn sinds 2013 legaal in Vietnam en de bevolking is over het algemeen vrij tolerant tegenover holebi’s. Deze tolerantie tegenover de holebigemeenschap heeft zich voorlopig nog niet vertaald in wetgeving die hun rechten moet beschermen. Zo zijn er geen wetten die discriminatie moeten tegengaan en zijn het wettelijk samenwonen en het homohuwelijk nog niet gelegaliseerd. Wel wordt er sinds 2012 jaarlijks een gay pride georganiseerd in de hoofdstad Hanoi onder de naam ‘Vietpride’. Ook liggen er juridische beschermingsmaatregelen voor transgenders op tafel met in het bijzonder aandacht voor de toegang tot gezondheidszorg. Ondanks de grote uitdagingen die er voor deze gemeenschap in Vietnam nog bestaan is het land samen met India, Nepal, Thailand en Filipijnen een van de hoopgevende landen in de regio met betrekking tot LGBT-rechten.

LINKS

‘Van Vietnam tot België, overal wordt de toegang van meisjes tot de publieke ruimte beperkt’ (MO*, 2021)

LHBT in Vietnam: van taboe naar acceptatie? (MO*, 2015)

Kledingmerken dragen bij aan seksueel geweld in fabrieken (OneWorld, 2019)

Steeds groter mannenoverschot in Vietnam (MO*, 2009)

ONDERWIJS

In Vietnam wordt veel belang gehecht aan onderwijs. Goede studieresultaten zorgen voor veel maatschappelijk aanzien en ook vanuit de overheid wordt sterk geïnvesteerd in het onderwijssysteem. Sinds 2008 wordt 20% van het nationaal budget gespendeerd aan onderwijs. Het onderwijs wordt gekenmerkt door een sterke gendergelijkheid in het (lager) onderwijs, kleine groepen leerlingen per leerkracht en erg lage schooluitval.

Het onderwijssysteem van Vietnam is een mix van publieke en private scholen. Daarbij zijn er 5 niveaus: kleuterschool, primair onderwijs (5 jaar), secundair onderwijs (4 jaar), middelbaar onderwijs (3 jaar) en hoger onderwijs. De rode draad doorheen de verschillende niveaus is het strenge curriculum en competitief onderwijs. Zo zijn er nationale examens voor het bereiken van het hoger onderwijs. Hoe hoger een student scoort op deze examens, hoe prestigieuzer de hogeronderwijsinstelling waar de student wordt toegelaten. De sociale druk die gepaard gaat met dit competitief onderwijs wordt de laatste jaren steeds meer bekritiseerd omdat het leidt tot depressie, angst en in bepaalde gevallen verhoogde zelfdodingscijfers. Critici vragen om in het publiek onderwijs meer te focussen op het ontwikkelen van vaardigheden en minder op examens en competitieve scores.

De grootste uitdagingen voor Vietnam op vlak van onderwijs stellen zich op vlak van toegang en kwaliteit van het middelbaar onderwijs voor specifieke doelgroepen. Zo blijkt dat dit beduidend moeilijker is in afgelegen gebieden in vergelijking met de steden. Daarenboven is het door tal van maatschappelijke drempels voor meisjes en kinderen die behoren tot etnische minderheden vaak moeilijker om hun schoolloopbaan af te maken.

LINKS

Tweetalig onderwijs in Vietnam (Enspired, 2016)

Met twee voor de kleuterklas: co-teaching in Vietnam (Enspired, 2017)

Leren in je eigen taal vergroot het zelfvertrouwen (Enspired, 2017)

GEZONDHEIDSZORG

In het begin van de jaren 1980 moest Vietnam door de oorlog met Cambodja sterk besparen. Het gevolg daarvan was een grote daling in de kwaliteit van de gezondheidszorg. Het gezondheidssysteem kende vele uitdagingen. De helft van de mensen had geen toegang tot proper water waardoor besmettelijke ziektes als malaria, dengue en cholera meer verspreid geraakten. Er was ook een groot tekort aan verpleegkundigen, verloskundigen en ziekenhuisbedden. Ondertussen is de gezondheidszorg er sterk op vooruit gegaan. Zeker in Hanoi en Ho Chi Minhstad is de medische infrastructuur redelijk goed, op het platteland is die eerder beperkt.

Malaria werd stevig aangepakt en is sterk gedaald als doodsoorzaak. De laatste jaren zijn er wel opstoten van dengue voorgekomen. Vooral de Mekongdelta is daar een risicogebied voor. In 2016 werd het begin van een epidemie vastgesteld in de regio van Tây Nguyên. Ook in 2019 waren er veel gevallen van dengue. Toen waren ze vooral geconcentreerd in Ho Chi Minhstad en de provincies Da Nang, Khanh Hoa, Ba Ria-Vung Tai en Binh Duong. Sinds 2010 is Vietnam er ook in geslaagd het aantal mensen dat sterft aan een aids-gerelateerde ziekte te halveren. Op dit moment leven nog zo’n 230.000 mensen in Vietnam met hiv (cijfers 2018).

Een ander specifiek gezondheidsprobleem dat Vietnam teistert, is een gevolg van de oorlog met de Verenigde Staten. In die oorlog verspreidden de Verenigde Staten een chemisch ontbladeringsmiddel onder de codenaam Agent Orange in bepaalde gebieden van Vietnam. Dit chemische middel heeft veel impact gehad op de gezondheid van Vietnamezen op die plaatsen. Een hoger dioxinegehalte in het bloed en de moedermelk, verschillende soorten kanker in de luchtwegen, chlooracen, de ziekte van Hodgkin, prostaatkanker en het disfunctioneren van het perifere zenuwstelsel zijn enkele van de vaak voorkomende gevolgen. Daarenboven heeft Agent Orange veel negatieve gevolgen gehad op de ontwikkeling van ongeboren kinderen. Zo werden duizenden kinderen met spina bifida en andere misvormingen aan de wervelkolom geboren. Nog altijd krijgen zwangere vrouwen in Vietnam zo’n 20 echografieën per zwangerschap, uit angst voor geboorteafwijkingen door Agent Orange, dat in bodem en voedsel aanwezig blijft.

TIPS

» Vanwege de hoge kostprijs van goede medische zorgen, is het aan te raden een goede reisbijstandsverzekering te nemen voor je vertrek.
» Er zijn geen verplichte vaccinaties om het land binnen te komen, maar het is aan te raden je vaccinaties tegen poliomyelitis, tetanus, difterie, kinkhoest en mazelen te controleren. Ook een vaccinatie tegen hepatitis A is belangrijk.
» In Vietnam komt ook zika en dengue voor, beiden overgedragen door muggen die overdag steken. Aangezien hier geen vaccin tegen bestaat is het aangeraden om voldoende muggenwerende maatregelen toe te passen.
» Kraantjeswater is niet drinkbaar en ook het eten van voedsel aan straatkraampjes houdt risico’s in. Neem dus medicatie mee tegen diarree en buikinfecties.
» De zon kan behoorlijk hevig schijnen, dus vergeet geen zonnebril en zonnecrème.
» Ten slotte is het belangrijk om je altijd goed te beschermen bij seksuele betrekkingen, om elk risico op hiv-besmetting of andere seksueel overdraagbare aandoeningen te vermijden.

LINK

Instituut voor Tropische Geneeskunde: fiche met extra informatie over gezondheidsrisico’s en vaccinaties voor een vertrek naar Vietnam.

POLITIEK

Voor er sprake was van het hedendaagse Vietnam, was het noordelijke deel een vazalstaat van China en stond het zuidelijke deel onder invloed van diverse rijken. In de 10^e eeuw werd het noordelijke gebied onafhankelijk en breidde het zich in de eeuwen daarna steeds meer uit in zuidelijke richting. Vanaf de 15^e eeuw werden Europese koloniale machten geïnteresseerd in Vietnam. Eerst kwamen Portugese handelaren naar Vietnam en vervolgens vanaf de 19^e eeuw de  Fransen. In 1887 voegde Frankrijk de koloniën in het huidige Vietnam, Laos en Cambodja samen tot de Unie van Indochina.

In 1941 werd de Vietminh opgericht als groepering om de onafhankelijkheid van Vietnam te bekomen. Ze streden van 1946 tot 1954 tegen de koloniale overheersers in wat de Eerste Indochinese Oorlog of de Vietnamese onafhankelijkheidsoorlog (of in Vietnam ‘de Franse oorlog’) wordt genoemd. Na de overgave van de Fransen werd Vietnam onafhankelijk. Noord-Vietnam kwam onder controle van de communistische Vietminh, Zuid-Vietnam werd geleid door een pro-Westerse en pro-kapitalistische regering, die veel steun kreeg uit het Westen en voornamelijk de Verenigde Staten.

De spanningen uit de Koude Oorlog kenden zo ook in Vietnam hun weerslag. Omdat de Verenigde Staten bang waren dat het hele land communistisch zou worden en graag een buffer in de regio wilden behouden, hielden ze nationale verkiezingen tegen die tot een hereniging moesten leiden. Het conflict ontaardde in de Tweede Indochinese Oorlog of de Vietnamoorlog (of in Vietnam ‘de Amerikaanse oorlog’) van 1955 tot 1975. In 1955 stuurden de Verenigde Staten geld en adviseurs naar Zuid-Vietnam om het referendum uit te stellen, waarop de Vietminh in 1959 besloot in Zuid-Vietnam te infiltreren met de Vietcong (Nationale Front voor de bevrijding van Vietnam), een communistische verzets- en guerrillagroep. Het Noord-Vietnamese leger en de Vietcong werden uitgerust met wapens, voeding en uniformen uit de Sovjet-Unie en China. De Vietnamoorlog leidde tot miljoenen doden aan beide zijden. Ondanks de inzet van steeds meer manschappen en middelen van Zuid-Vietnam en de Verenigde Staten, waaronder ook giftige chemische ontbladeringsmiddelen als Agent Orange op tropisch regenwoud en bombardementen van napalm op dichtbevolkte gebieden, overwon het Noord-Vietnamese leger en de Vietcong.

In 1976 werd Vietnam herenigd in een socialistische republiek met een eenpartijstelsel.  Niet lang daarna, in 1978, werd de spanning met Cambodja op de spits gedreven. De Rode Khmer had vanuit Cambodja verschillende malen een gebied in Vietnam trachten veroveren en daarbij hele dorpen uitgemoord. Vietnam viel Cambodja militair binnen om de Rode Khmer af te zetten en een regering aan te stellen om het land te besturen. Dit resulteerde in een dure en langdurige guerillaoorlog met Cambodja, waar ook de Sovjet-Unie en China in betrokken geraakten. Pas in 1989 trok Vietnam zich volledig terug uit Cambodja.

In de jaren 90 werden handelsrelaties tussen Vietnam en de Verenigde Staten hersteld en ook investeerders uit onder meer Zuid-Korea, Japan en Singapore kregen meer interesse in Vietnam. Het huidige politieke systeem in Vietnam is nog steeds erg gecentraliseerd en onder leiding van de Communistische Partij. Wettige oppositiepartijen zijn er niet in Vietnam, hoewel er overzeese ballingschapsgemeenschappen in onder meer Frankrijk en de Verenigde Staten bestaan die demonstraties en opstanden tegen de overheid organiseren.

LINKS

Het napalmmeisje als politieke pion: ‘Als ik niet meewerkte, gingen mijn ouders de gevangenis in, of erger’ (Knack, 2018)

“Jobs, jobs, jobs” en de onverwachte les uit de Vietnamoorlog (MO*, 2017)

GESCHIEDENIS EN CULTUUR

Vietnam kent een erg diverse bevolking. Er zijn 54 officieel erkende etnische gemeenschappen. De grootste daarvan omvat zo’n 86% van het land en wordt de Viet of Kinh genoemd. Ze spreken Vietnamees. De 53 etnische minderheidsgroepen zijn samen goed voor 14% van de bevolking en komen voornamelijk voor in de hooglanden. De grootste groepen zijn de Muong, Tai, Hmong, Dao, Sedong, Jarai, Bahnar, Rhade en Cham. Elke groep spreekt een andere taal en kent specifieke gebruiken. Hoewel deze etnische minderheden slechts 14% van de gehele bevolking omvatten, zijn ze oververtegenwoordigd met 70% in de groep Vietnamezen die in extreme armoede leeft. Het gemiddelde inkomen van een persoon van een etnische minderheid is 1/6^de van het gemiddelde van het land. Daarenboven hebben etnische minderheden heel wat minder toegang tot gezondheidsdiensten en kwalitatief onderwijs.

Hoewel religieuze praktijken door de communistische overheid reeds lange tijd worden afgeraden en de staat zich officieel atheïstisch noemt, wil dit niet zeggen dat alle Vietnamezen atheïstisch zijn. De overheid tolereert het boeddhisme (12% van de bevolking), dat in de eerste eeuw van onze jaartelling via Chinese invloed in Vietnam is binnengekomen. Ook aanvaardt men het katholicisme (7%), wat dan weer door de kolonisatie het land is binnengekomen. Protestantisme en andere niet-geregistreerde religies (8%) komen voornamelijk bij minderheidsgroepen voor en worden actief onderdrukt door de overheid.

GEOGRAFIE

Vietnam is een land in Zuidoost-Azië. Het is een langgerekt kustland. In het noorden grenst Vietnam aan China en in het westen aan Laos en Cambodja. De kustlijn van wel 3260 km lang grenst oostelijk met de Zuid-Chinese Zee en zuidwestelijk met de Golf van Thailand.

Door de langgerekte vorm van Vietnam zijn er grote verschillen in het landschap en klimaat binnen het land. Globaal genomen kan het land in drie delen worden opgedeeld. Het noordelijke deel van Vietnam wordt overheerst door het Annamitisch gebergte. Dit is een bergketen die wordt verdergezet uit China. Hier vind je de hoogste bergtoppen van het land. In dit deel stroomt de rivier Song Hong (Rode Rivier). De hoofdstad Hanoi ligt in de delta van deze rivier. Het klimaat in het noorden is erg variabel. De winters kunnen erg koud zijn en in de bergen kan het vriezen. De zomermaanden zijn dan weer erg warm en gaan hand in hand met het regenseizoen van mei tot oktober. Dit gebied heeft vaak te kampen met tyfoons die regelmatig overstromingen veroorzaken gedurende twee tot vier dagen.

Het zuidelijke deel van Vietnam is minder bergrijk. Hier ligt Ho Chi Minhstad, het commerciële centrum van het land en de voormalige hoofdstad van Zuid-Vietnam. De stad, die voorheen Saigon heette, werd in 1975 hernoemd naar de leider van de Vietminh. Zuid-Vietnam wordt gedomineerd door de delta van de Mekongrivier. Dit gebied is uiterst vruchtbaar waardoor er uitgestrekte rijstvelden terug te vinden zijn. In het zuiden heerst er een tropisch moessonklimaat met een droog seizoen van december tot april. Tijdens het regenseizoen van juni tot september heerst de zuidwestmoesson en vallen er zware regenbuien in de namiddag. De temperatuur is over het algemeen stabieler dan in het noorden.

Tussen het noorden en zuiden van Vietnam ligt een smalle strook land. De Annamitische bergketen vormt de westelijke natuurlijke grens met Laos en Cambodja. De kustvlakte ligt oostelijk. In dit dunbevolkte gebied duurt het regenseizoen van september tot november.

LINK

Maps of the World: Vietnam: website met kaarten van Vietnam.

LEES- EN KIJKTIPS

LEZEN

Het verdriet van Vietnam – Bao Ninh (NL)

1994 – Wanneer een Noord-Vietnamees na de oorlog tegen de Verenigde Staten terugkeert naar Hanoi, vindt hij zijn jeugdliefde als prostituee terug en is zeer geschokt.

Paradise of the Blind – Duong Thu Huong (EN)

1988 – Autobiografisch getint relaas van het leven van een jonge vrouw in het naoorlogse Vietnam onder het communistische bewind.

Vietnam: Rising Dragon – Bill Hayton (EN)

2010 – Journalist Bill Hayton kijkt naar de hedendaagse veranderingen in Vietnam. Zijn analyse van Vietnams politiestaat en systematische sociale controle worden afgewisseld met portretten van het stedelijke leven, cultureel erfgoed, religie, media en kunst.

KIJKEN

The Vietnam War – Ken Burns & Lynn Novick

2017 – De tiendelige serie vertelt het volledige verhaal van de controversiële oorlog in Vietnam: van de diepe wortels in het kolonialisme en de ontmanteling van Frans Indochina tijdens de eerste Vietnamoorlog, over de tweede Vietnamoorlog met de Amerikanen (1955-1975), tot de gevolgen vandaag.

VEILIGHEID IN VIETNAM

Vietnam is een relatief veilig land om te verblijven en te reizen, op enkele afgelegen gebieden en grensgebieden na. Als je advies over specifieke regio’s zoekt, vraag je best advies aan Vietnamezen of lokale autoriteiten. De grootste risico’s loop je in het verkeer. Het aantal zware verkeersongevallen stijgt immers de laatste jaren. Van alle verkeersdoden zijn 60% bromfietsbestuurders. Het is dus nodeloos om te stellen dat extra waakzaamheid geboden is bij verplaatsingen met bromfietsen. Als je zelf met een bromfiets wil rijden, is het essentieel een internationaal rijbewijs te hebben dat expliciet stelt dat je met een bromfiets mag rijden. Heb je een ongeluk met een bromfiets en heb je alleen een rijbewijs voor de auto, komt de verzekering niet tussen.

Verder is criminaliteit in Vietnam heel erg laag. Het is altijd mogelijk dat je in aanraking komt met kleine criminaliteit, zoals zakkenrollers of het per bromfiets weggraaien van tassen. Dit komt vooral voor in toeristische regio’s of grotere steden.

TIPS

» Neem een kopie van je paspoort of andere reisdocumenten. Bewaar je originele reisdocumenten in de kluis van je hotel.
» Houd geen grote sommen geld op zak.
» Houd ’s nachts steeds een kleine som bij de hand, zodat je bij betalingen je portefeuille niet moet bovenhalen.
» Houd je camera en andere voorwerpen van waarde dichtbij je lichaam en weg van het verkeer wanneer je op straat loopt.
» Laat bij het uitgaan je drankje nooit onbewaakt achter.
» Zoek geen demonstraties of grote menigtes op.
» Volg het advies van Vietnamese collega’s en vrienden op.

LINK

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken met een meer gedetailleerde beschrijving van de veiligheidsrisico’s, aanbevelingen voor reizen in het land en een mogelijkheid om zich te registreren tijdens je verblijf in Vietnam.

ALGEMENE INFORMATIE

Rwanda is één van de kleinste en dichtstbevolkte landen op het Oost-Afrikaanse continent met 12,3 miljoen inwoners. In tegenstelling tot veel andere Afrikaanse landen kent Rwanda één cultureel-linguïstische groep, de Banyarwanda met drie subgroepen: de Hutu (ca. 85%), de Tutsi (ca. 14%) en de Twa (ca. 1%).

Rwanda werd in 1884 gekoloniseerd door Duitsland en later, in 1916, door België. Beide Europese naties regeerden via de Rwandese koning en propageerden actief een pro Tutsi-beleid. Dit beleid zou de kiem leggen voor de genocide in 1994 waarbij naar schatting tussen 500,000 en 1,000,000 Tutsi en gematigde Hutu’s vermoord werden. Sinds 2000 is president Kagame aan de macht. Rwanda is één van de twee landen, naast Bolivia, die een vrouwelijke meerderheid kent in het parlement.

Ondanks de herinnering aan en de gevolgen van de genocide, wordt Rwanda beschouwd als een veilige bestemming en het toerisme is de afgelopen jaren dan ook sterk toegenomen. Het spotten van gorilla’s in het Volcanoes National Park – tegen erg hoge prijzen om het aantal toeristen te drukken en de gorilla’s te beschermen – is een belangrijke motor van het toerisme. Rwanda is één van de twee landen waar gorilla’s op een veilige manier kunnen worden bezichtigd.

Via het menu aan de linkerkant kan je over verschillende thema’s essentiële informatie over Rwanda opzoeken. Met behulp van verwijzingen naar boeiende en interessante webpagina’s willen we je verder op weg helpen. Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met zeer uitgebreide en algemene informatie over Rwanda.

» Hoofdstad: Kigali
» Bevolking: 12,374,397 (schatting in 2019)
» Oppervlakte: 26,338 km²
» Munteenheid: Rwandan Franc (RWF)
» Talen: Kinyarwanda is de officiële taal die door meer dan 93% van de bevolking wordt gesproken. Engels, Frans, en Swahili zijn ook officiële landstalen maar worden nauwelijks als eerste taal gesproken. Daarnaast bestaan er nog lokale talen
» Alfabetiseringsgraad: 73,2%
» Reisdocumenten: Paspoort en visum. Er kunnen verschillende types visums aangevraagd worden. Een visum van minder dan 30 dagen kan je bij aankomst aanvragen. Online kan je een visum tot 90 dagen vóór je aankomst aanvragen via: https://irembo.gov.rw/rolportal/en/web/dgie/newhome. Bij een aanvraag via de Rwandese ambassade in België, kan je terecht op volgende website: https://www.ambarwanda.be/formalites.
» Keuken: Rwanda kent geen grote nationale keuken. Enkele typische gerechten bestaan uit: Isombe (groene bladeren afkomstig van de cassave plant); Umutsima (een schotel van mais en cassave); Mizuzu (gefrituurde stukjes banaan); geitenbrochettes.
» Fooien: 10% à 15% in restaurants, hotels of bars, voor taxichauffeurs of dragers
» Stopcontacten: Types C, J – 230 V – 50 Hz

Hieronder vind je alvast enkele nuttige websites met algemene informatie over Rwanda.

LINKS

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken, met reisadvies georganiseerd volgens de thema’s: algemene veiligheid, vervoer, klimaat en rampen, gezondheid en hygiëne, lokale wetgeving en praktische informatie.

VLIR-UOS: in 2015 hebben de Belgische ngo’s voor alle partnerlanden van de federale ontwikkelingssamenwerking een Gemeenschappelijke Contextanalyse (GCA) uitgewerkt. Deze bevat nuttige informatie over de politieke situatie, sociaaleconomische omstandigheden, de toestand van het milieu, enz.

Freedom of Thought Report: het Freedom of Thought Report wordt jaarlijks gepubliceerd door de International Humanist and Ethical Union (IHEU). Het kijkt naar de rechten en de behandeling van niet-gelovigen in alle landen van de wereld en heeft de bedoeling om de huidige situatie van de vrijheid van denken in kaart te brengen.

SOCIO-ECONOMISCHE ACHTERGROND

Rwanda heeft weinig natuurlijke rijkdommen en tot op vandaag is de economie vooral gestoeld op overlevingslandbouw met eenvoudige werktuigen en technieken. Naar schatting 90% van de actieve bevolking in Rwanda werkt als boer. Aan de andere kant heeft Rwanda een vruchtbaar ecosysteem dat echter de bevolkingsgroei niet kan bijhouden waardoor import van voeding noodzakelijk is. De voornaamste landbouwgewassen zijn matoke (groene bananen), (zoete) aardappelen, bonen, maniok, tarwe en maïs. Landbouw draagt 30,9% (2017) bij aan het Bruto Nationaal Product (BNP) en landbouwproducten maken ongeveer 63% uit van de inkomsten uit export. Koffie, thee en mineralen zijn de belangrijkste exportproducten met als bestemmingen voornamelijk China, Duitsland en de Verenigde Staten.

De industriële sector is vrij klein en maakt 17,6% van het BNP uit (2017) waarbij de mijnindustrie (mineralen) erg belangrijk is, met toepassingen in tal van elektronische en communicatieapparaten zoals mobiele telefoons. Elektriciteitstekorten, conflicten in buurlanden en een gebrek aan een goeie transportinfrastructuur blijven een handicap voor de ontwikkeling van de privésector. De dienstensector is, na een recessie in de jaren 2000, terug opgeklommen naar de grootste sector van het land met een bijdrage van 51,5% aan het BNP (2017). Het bank- en financiewezen, de klein- en groothandel, transport, hotels en restaurants zijn enkele van de belangrijke motoren.

Hoewel de genocide in 1994 de fragiele economie rake klappen toebracht, is Rwanda in staat geweest om substantiële vooruitgang te boeken en rapporteert het sinds 2003 een jaarlijkse groei van 6 tot 8 % samen met een lage inflatiegraad. De overheid heeft ook een gunstig fiscaal regime doorgevoerd en zet in op onderwijs, infrastructuur en zowel buitenlandse- als binnenlandse investeringen om armoede terug te dringen. Dit is ook te zien in de cijfers: in 2015 leefde 39% van de bevolking onder de armoedegrens terwijl dat in 2006 nog 57% bedroeg. Het spreekt voor zich dat er nog veel werk aan de winkel is en dat armoede een grote uitdaging blijft voor Rwanda. Eén van de strategieën om de status van een midden-inkomensland te bereiken, is het inzetten op informatie- en communicatietechnologieën. Daarnaast bouwt Rwanda zogenaamde ‘Special Economic Zones’ uit: zones te vergelijken met industrieparken waar ondernemingen genieten van fiscale, sociale en economische maatregelen. Deze zones zijn erop gericht investeringen uit alle sectoren (maar specifiek uit de agro business, handel en logistieke sector, informatie- en communicatiesector, de mijnbouw en bouwsector) aan te trekken om zo economische groei te bewerkstelligen.

LINK

Human Development Report 2019: Human Development Report van UNDP met daarin een analyse van ontwikkeling in Rwanda.

GENDER EN SEKSUALITEIT

Het Global Gender Gap rapport onderzoekt jaarlijks genderongelijkheid op vlak van gezondheid, educatie, politieke participatie en economische betrokkenheid. Rwanda bekleedt de eerste plaats onder Afrikaanse landen en de negende plaats wereldwijd in 2020 (Global Gender Gap Index), daarmee zakt het land drie plaatsen ten opzichte van het jaar voordien. Hoe dan ook, inzake gendergelijkheid streeft Rwanda de talloze Westerse landen voorbij. Na de genocide waarbij verkrachting als oorlogsinstrument werd ingezet en talloze vrouwen brutaal verkracht werden, gaf de overheid ruim aandacht en prioriteit aan de plaats van de vrouw in de maatschappij. Dit is merkbaar aan de functies die vrouwen bekleden in de regering, het inzetten op onderwijs van meisjes en de rol van vrouwen in de gezondheidszorg.

Politiek gezien werd in 2003 een wet aangenomen die een quota van 30% oplegde voor vrouwen in verkiesbare posities en tien jaar later braken de verkiezingen in het Rwandese Parlement een record met 64% verkozen vrouwen. Toch wordt de capaciteit van vrouwen in Rwanda nog steeds in vraag gesteld en moeten ze blijven opboksen tegen vooroordelen.

In het onderwijs zien we nagenoeg evenveel jongens als meisjes op de schoolbanken van het basisonderwijs. Bijna 80% van de jongens maakt het primair onderwijs af terwijl dat voor meisjes bijna 76% is. In het secundair zakt het aantal inschrijvingen maar zijn er meer meisjes dan jongens (een ratio van 1,12 meisjes ten opzichte van 1 jongen). Weinig maken het lager secundair echter af: 39% van de meisjes en 34% van de jongens die zich inschrijven voltooien ook effectief hun secundair onderwijs.

Moedersterfte is het laatste decennium sterk afgenomen: op vijf jaar tijd (van 2010 tot 2015) halveerde de moedersterfte van 468 doden per 100.000 inwoners naar 210. Voor jonge, ongetrouwde moeders in Rwanda, blijft het leven hard: ze vinden geen werk en worden vaak verstoten door hun familie. Gendergelijkheid lijkt eerder van toepassing te zijn op de meer welgestelde families.

LINK

Vrouwen nemen het voortouw in Rwanda (MO*, 2014)

ONDERWIJS

Na de genocide werd er stevig in onderwijs geïnvesteerd met de bedoeling de inschrijvingspercentages naar omhoog te krikken. In 1996 werd het schoolsysteem omgevormd tot een systeem met 6 jaar primair onderwijs (onderwezen in Kinyarwanda), 3 jaar lager secundair onderwijs en 3 jaar hoger secundair onderwijs (beide in Frans en Engels onderwezen). Later, in 2008, werd Engels de officiële onderwijstaal, behalve in de eerste drie jaren van het basisonderwijs. Dit met als reden de integratie van Rwanda in de Oost-Afrikaanse Gemeenschap te bevorderen.

Vanaf 2006 voorzag de Rwandese overheid gratis onderwijs in het publieke scholennet voor 9 jaar: 6 jaar van het lager onderwijs en drie jaar in het secundair. In 2012 werd dit opgetrokken tot 12 jaar. Ondanks het feit dat onderwijs gratis is, worden ouders wel geacht schoolmaterialen aan te kopen en bij te dragen aan de kosten om scholen te bouwen. Dit is voor sommige een te hoge kost waardoor een deel van de kinderen achterop blijft hinken. Hoewel inschrijvingsgetallen wijzen op een bijna volledige scholingsgraad (96 % in het primair onderwijs in 2015), blijkt dat in de praktijk veel minder leerlingen het onderwijs afmaken. Er zijn ook een aantal private scholen in het land, waarvan sommige behoren tot de Kerk, die hetzelfde curriculum volgen maar wel inschrijvingsgeld aanrekenen.

Ondanks de inspanningen van de overheid om kinderen naar school te laten gaan, blijft het algemene opleidingsniveau laag. Een gemiddelde Rwandees blijkt 3,3 jaar op de schoolbanken door te brengen (ter vergelijking: in Sub-Sahara Afrika is dat 4,5 jaar). De onderwijsinfrastructuur is namelijk ontoereikend voor het groeiend aantal leerlingen net als de schoolmaterialen. In het secondair onderwijs, waar de inschrijvingsgraad iets meer dan 28% (2015) bedraagt, is er tevens een tekort aan gekwalificeerde leerkrachten.
Daarnaast telde Rwanda in 2015 44 hogere onderwijsinstellingen (12 openbare en 32 private).

LINK

VLIR-UOS, Country Sheet Rwanda: deze landenfiche (zie factsheet bij background documents) van VLIR-UOS bevat naast algemene informatie over Rwanda ook een gedetailleerde uitleg over het onderwijssysteem en een overzicht van de ontwikkelingssamenwerking in het land, vooral vanuit VLIR-UOS en de Vlaamse instellingen van het hoger onderwijs.

GEZONDHEIDSZORG

De kwaliteit van het gezondheidszorgsysteem in Rwanda is historisch gezien erg laag, zowel vóór als onmiddellijk na de genocide in 1994. Iets meer dan 20 jaar geleden stierven nog steeds 1 op 5 kinderen voor hun 5de verjaardag, vaak aan de gevolgen van malaria. In 2000 maakte president Kagame van de gezondheidszorg een prioriteit via het Vision 2020 overheidsprogramma. Tegen 2013 werden uitgaven aan de gezondheidszorgsector opgetrokken tot 6,5% van het BNP, vergeleken met een luttele 1,9% in 1996. Ook werd er een systeem van zorgverzekeraars opgezet op lokaal niveau: de zogeheten ‘mutuelles de santé’. De armste onder de bevolking betalen geen premie in dit systeem terwijl het maximum per volwassene 8 dollar per jaar bedraagt. In 2014 was meer dan 90% van de bevolking aangesloten bij een dergelijke mutualiteit.

Rwanda is er dan ook de laatste jaren op vooruitgegaan wat betreft verschillende belangrijke gezondheidsindicatoren. Zo nam de levensverwachting toe van 55,2 naar 64 jaar tussen 2005 en 2013; zakte de kindersterfte van 106,4 naar 52 kinderen (onder 5 jaar) per 1000  geborenen, en werd tuberculose met ongeveer 30% teruggedrongen. Ondanks deze vooruitgang, blijft het algemene gezondheidsprofiel van Rwanda zwak door onder meer een hoge graad van overdraagbare aandoeningen zoals AIDS/HIV. Er is ook een nijpend tekort aan medisch personeel met enkel 0,84 dokters, verpleegsters en vroedvrouwen per 1000 inwoners (ter vergelijking: België kent meer dan 3 huisartsen per 1000 inwoners).

Rwanda richt zich ook op familieplanning en het gebruik van anticonceptiemiddelen wat geleid heeft tot een daling in het gemiddeld aantal geboortes per vrouw van 5,6 in 2005 tot 4,5 in 2016. Toch betekent dit dat de bevolking nog steeds met meer dan 2% groeit wat een grote druk legt op het ecosysteem, de infrastructuur en de beschikbare landbouwgronden. Landbouwproductie en toegang tot drinkbaar water blijven voor vele families daarom onder druk staan en vormen een blokkade voor de inspanningen van de overheid om armoede uit te roeien.

POLITIEK

Drie jaar voor de Rwandese onafhankelijkheid van België in 1959, verdreven de Hutu’s, de etnische meerderheid in Rwanda, de heersende Tutsi koning. Bij de onafhankelijkheid in 1962, transformeerde Rwanda van een koninkrijk geleid door een Tutsi, naar een republiek met een Hutu president als staatshoofd. Tijdens deze en de daaropvolgende jaren werden duizenden Tutsi’s vermoord en vluchtten zo een 150,000 Tutsi’s naar naburige landen. De kinderen van deze Tutsi vluchtelingen vormden later de rebellengroep ‘Rwandan Patriotic Front’ (RFP), actief vanuit Uganda en het Noorden van Rwanda. Het RFP zou in 1990 een burgeroorlog opstarten die uitmondde in de genocide die begon in april 1994. De genocide werd met steun van de door Hutu’s geleide overheid georkestreerd. Uiteindelijk versloeg het RFP zowel het nationale leger van Rwanda als de Hutu militairen en vestigde het een eenheidsregering onder leiding van president Bizimungu. Het RPF is sinds 1994 de dominantie politieke partij gebleven en kan zowel doorheen het land als ver daarbuiten op steun rekenen omwille van de vrede en stabiliteit die de partij gebracht heeft alsook haar inspanningen voor economische groei.

In 2000 volgde Kagame, een voormalige leider van het RPF, Bizimungu op. In principe wordt de president, die de Eerste Minister en de leden van de Ministerraad aanduidt, elke 7 jaar verkozen door een volksstemming. Hoewel een president oorspronkelijk twee ambtstermijnen aan de macht kon blijven, werd de grondwet (artikel 101) op initiatief van Kagame gewijzigd in 2016 via een referendum. In 2017 werd Kagame herverkozen met 98% van de stemmen. Door deze grondwetswijziging kan hij in principe tot 2034 aan de macht blijven.

De grondwet voorziet in een meerpartijensysteem gebaseerd op democratische verkiezingen, maar in de praktijk pakt dit anders uit, zoals hierboven reeds beschreven. Ook Human Rights Watch rapporteert dat bij wet verschillende vormen van meningsverschillen niet getolereerd worden onder het mom van het verhinderen van een mogelijk nieuwe genocide. Amnesty International lijkt die mening te delen toen ze in haar rapport uit 2014-2015 meldde dat dergelijke wetten worden misbruikt om opsluitingen te legitimeren van mensen die zich beroepen op het recht op vrijheid van vereniging of vrijheid van meningsuiting. Daarnaast berichtte de mensenrechtenorganisatie Freedom House dat de overheid in 2015 de registratie van nieuwe politieke partijen had geboycot en leiders van verschillende bestaande partijen had gearresteerd zodat er geen nieuwe presidentskandidaten ten tonele konden verschijnen in de aankomende verkiezingen. Een overwinning van 98% voor Kagame in 2017 duidt inderdaad naar alle waarschijnlijkheid op het gebrek aan echte oppositiepartijen.

LINK

Geschiedenis Rwanda

GESCHIEDENIS EN CULTUUR

Sinds het midden van de 18^de eeuw werd het Koninkrijk van Rwanda, één van de acht koninkrijken die zich sinds de 15^de eeuw had gevormd in het land en bijzonder belangrijk was. Dit Koninkrijk kende haar hoogtepunt tijdens de 19^de eeuw onder de heerschappij van Koning Kigeli Rwabugiri. Rwabuguri breidde het koninkrijk uit en voerde administratieve hervormingen door, waaronder de ‘ubuhake’. Ubuhake bepaalde dat Tutsi beschermheren een geprivilegieerde status genieten omdat ze hun vee afstaan aan Hutu of Tutsi cliënten in ruil voor economische en persoonlijke diensten. Ook was er de ‘uburetwa’, een leendienst waarbij Hutu’s gedwongen werden te werken voor Tutsi chefs. Deze hervormingen legden de basis van de eerste breuklijnen tussen Hutu’s en Tutsi’s.

Tijdens de Conferentie van Berlijn, de start van het koloniaal tijdperk in 1884, werd Rwanda toegewezen aan Duitsland als onderdeel van Duits Oost-Afrika. Duitsland greep niet direct in op de sociale structuren van het land maar oefende invloed uit via de koning en de bestaande hiërarchie en delegeerde deel van de macht aan lokale chefs. Tijdens de Eerste Wereldoorlog nam België het roer over (van zowel Rwanda als Burundi). De Belgen hanteerden een meer direct koloniaal bestuur, vereenvoudigden en centraliseerden de machtsstructuur en introduceerden grote projecten in onderwijs, gezondheid, openbare werken en landbouw (zoals de introductie van nieuwe gewassen en efficiëntere landbouwtechnieken om hongersnoden in te dijken). Zowel de Duitsers als de Belgen maakten een onderscheid tussen Hutu’s en Tutsi’s waarbij de superioriteit van de Tutsi’s gepromoot werd. Het was wel mogelijk voor gegoede Hutu’s om Tutsi te worden en dus te veranderen van ‘ras’ maar in 1935, met de invoering van de identiteitskaarten, kon niemand meer overstappen naar een ander ras.

Rwanda bereikte uiteindelijk haar onafhankelijkheid op 1 juli 1962 waarna verschillende cycli van geweld tussen Hutu’s en Tutsi’s volgden, die steeds pro Hutu beslecht werden. In 1973 greep Juvénal Habyarimana, op dat moment stafchef van het Rwandese leger en voordien Minister van de Nationale Garde en Politie, de macht met een militaire staatsgreep. Het pro-Hutu beleid ging door maar er waren betere economische perspectieven en minder geweld tegen de Tutsi’s. De Twa, een bevolkingsgroep die slechts 1 % uitmaakte van de bevolking, raakten steeds meer geïsoleerd en de meesten van hen werden bedelaars. Met een stijgende bevolking (een meer dan verviervoudiging op 55 jaar tijd) werd de competitie om land steeds sterker. Het nijpende tekort aan land en de verdeeldheid tussen Hutu’s en Tutsi’s luidden in 1990 de Rwandese burgeroorlog in waarbij het Rwandan Patriotic Front (RPF), een rebellengroep van ongeveer 500,000 gevluchte Tutsi’s, Rwanda binnenviel. In 1993 ging Habyarimana uiteindelijk akkoord met een staakt-het-vuren en tekende hij het Arusha akkoord met de RPF. Maar toen zijn privé vliegtuig neergehaald werd op 6 april 1994 in Kigali, kwam een einde aan het staakt-het-vuren. Dit was het startschot voor de Rwandese genocide waar in amper 100 dagen tijd tussen een half miljoen en een miljoen Tutsi’s, gematigde Hutu’s en Twa’s vermoord werden in georganiseerde aanvallen van de regering. De internationale respons op dit drama was bedroevend laag. Ook bleek achteraf dat de internationale gemeenschap signalen die duidden op wat komen zou, te lang genegeerd had. Kofi Annan, de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (1997-2006), zei 10 jaar na de feiten er het volgende over: “The genocide in Rwanda should never, ever have happened. But it did. The international community failed Rwanda, and that must leave us always with a sense of bitter regret and abiding sorrow”. Tegen juli kon de RPF de situatie onder controle krijgen. Rwanda begon aan een lange periode van verzoening en zoeken van gerechtigheid waarbij het International Hooggerechtshof voor Rwanda in Arusha (Tanzania) een cruciale rol speelde net zoals de Gacaca, een traditioneel dorpsrechtssysteem dat geherintroduceerd werd. Het Memorial Museum in Kigali herdenkt de genocide en heeft ook aandacht voor andere genocides die in de menselijke geschiedenis hebben plaatsgevonden. Aan de genocide namen ook gewone burgers deel, die soms hun eigen familie en buren vermoordden. Daders en slachtoffers kwamen uit hetzelfde dorp en moesten nadien weer zien samen te leven, terwijl de slachtoffers allemaal één of beide ouders, broers, zussen en andere familieleden gruwelijk hadden zien vermoord worden. Vandaag likt Rwanda nog steeds haar wonden en blijft het moeilijk voor de bevolking anderen te vertrouwen.

Muziek en dans maken een integraal onderdeel uit van Rwandese ceremoniën, festivals, sociale bijeenkomsten en verhalenvertellingen. Het land heeft een groeiende populaire muziekindustrie met als meest populaire genre hip hop, met een mix van dancehall, rap, ragga, R&B en dance-pop. Rwanda heeft nog geen lange geschiedenis van geschreven literatuur maar heeft wel een sterke mondelinge traditie van poëzie en volksverhalen. De Rwandese genocide resulteerde in het ontstaan van geschreven literatuur door getuigen, essays en fictie door een nieuwe generatie. De genocide was ook onderwerp van een reeks films zoals Hotel Rwanda, Shake Hands with the Devil, Sometimes in April, and Shooting Dogs.

De laatste zaterdag van elke maand in Rwanda, is umuganda, een nationale ochtend van verplichte gemeenschapsdienst tussen 8 en 11 uur. Iedereen tussen 18 en 65 die het fysiek aankan, wordt verwacht een gemeenschapstaak uit te voeren zoals het schoonmaken van de straat of huizen bouwen voor kwetsbare mensen.

Hét nationale gerecht van Rwanda bestaat niet echt. Rwanda kent verschillende gerechten zoals Ugali, een soort pap gemaakt van maïs en water, wat in heel Oost-Afrika wordt gegeten. Isombe wordt gemaakt van gestampte cassave bladeren en geserveerd met gedroogde vis. Matoke is gemaakt van gebakken of gestoomde bakbananen en zo zijn er nog gerechten op basis van lokale landbouwproducten. Vlees is een zeldzaamheid voor de meeste Rwandezen en vis, voornamelijk Tilapia, is voor diegene die dicht bij een meer wonen.

Qua religie is Rwanda overwegend een Romaans katholiek land, hoewel er na de genocide veel bekeringen waren naar het Evangelisme en in mindere mate naar de Islam. Volgens een telling uit 2012 beschouwt 43,7% zichzelf als Romaans katholiek, 37,7% protestant, 11,8% Seventh Day Adventist (een strekking uit het protestants christendom) en 2% moslims. De resterende 4,8% gaf geen religie op, gaf aan niet gelovig te zijn of houdt er een traditioneel geloof op na.

Voetbal is Rwanda’s meest populaire teamsport. Het Ministerie van Sport in Rwanda promoot sporten onder alle lagen van de bevolking én voor alle leeftijden, en doet dit met succes. Sport wordt ook gezien als een middel om vriendschappen aan te moedigen en te bouwen aan vrede en harmonie. Mathias Ntawulikura and Abdul Sibomana zijn bekende Rwandese atleten.

GEOGRAFIE

Rwanda ligt in Oost-Afrika, een tikkeltje ten zuiden van de evenaar en wordt volledig omsloten door land. Het grenst in het noorden aan Uganda, in het oosten aan Tanzania, in het zuiden aan Burundi en in het westen aan de Democratische Republiek Congo. Met een oppervlakte van 26,338 km² is het als vierde kleinste land in Afrika een beetje kleiner dan België.

Lake Kivu is (met een maximale diepte van 480 meter) het grootste meer van het land en maakt deel uit van het Afrikaanse Grote Merengebied die zich bevinden in de East African Rift. Rwanda telt niet alleen veel meren maar ook veel bergen, vandaar de bijnaam: “Pays des mille collinnes”. Het gebergte bevindt zich vooral in het midden en westen van het land en maakt deel uit van Albertine Rift Gebergte, dat zich uitstrekt over bijna de hele westelijke grens. De hoogste pieken bevinden zich in het Virunga vulkaangebergte met als hoogste punt de Karisimbi berg op 4507 meter. Terwijl het midden en westen van het land vooral heuvelachtig is, wordt het oosten gekenmerkt door savanne, vlaktes en moerassen.

Rwanda kent een gematigd tropisch klimaat: de nabijheid van de evenaar (met de bijhorende hitte) wordt gecompenseerd doordat het hoog gelegen is. Daardoor liggen de temperaturen lager dan in de meeste evenaarslanden. Verder zijn er twee regenseizoenen: het eerste, lange regenseizoen loopt van februari tot juni en het tweede, kortere regenseizoen van oktober tot december. Door de opwarming van de aarde is het patroon van de regenseizoenen veranderd waarbij het aantal dagen regen lager ligt maar de frequentie van stortregen – vaak nefast voor de landbouw – toegenomen is. Beide fenomenen, minder regendagen en meer stortregens, treft de landbouw hard omdat het de productiviteit naar beneden haalt.

LINKS

Maps of the World: Rwanda: website met interessante kaarten van Rwanda.

VEILIGHEID IN RWANDA

Criminaliteit is geen groot probleem in Rwanda en zijn er geen specifieke veiligheidsproblemen. Zoals overal, zijn er zakkenrollers en gauwdieven en ben je op drukke plekken beter extra voorzichtig. Mocht je na zonsondergang nog op stap willen, doe dit dan nooit alleen en verplaats je per auto. Soms komt ook zware criminaliteit, zoals gewelddadige overvallen, voor. Belangrijk hierbij is om geen weerstand te bieden. Verder wordt het aangeraden grote samenscholingen en/of politieke bijeenkomsten te vermijden.

Momenteel worden alle niet-essentiële reizen vanuit Rwanda naar Burundi afgeraden. Aan de noordwestelijke en zuidwestelijke grenzen van Rwanda zijn er incidenten geweest met buitenlandse gewapende groepen. Grensgebieden vereisen hoe dan ook extra voorzichtigheid en in alle gevallen moeten de instructies van de overheid nauwgezet opgevolgd worden.
Het wegverkeer in Rwanda kan chaotisch zijn. Vermijd daarom het gebruik van moto-taxi’s en minibussen aangezien 75% van de ongevallen met dit soort voertuigen gebeuren. Het wordt afgeraden om na zonsondergang buiten de steden te rijden, omwille van de slechte toestand van de wegen. Verplaatsingen in de nationale parken moeten gebeuren in het bijzijn van een gids.

Homoseksualiteit in Rwanda wordt strafrechtelijk niet vervolgd, maar wordt tegelijk maatschappelijk nog niet volledig aanvaard. Voor meer informatie kan je gaan kijken naar het Trans Legal Mapping Report van ILGA dat een wereldwijd overzicht geeft van verschillende wetten, procedures en beleid voor trans en genderdiverse personen.

TIPS

» Zorg voor een kopie van je paspoort. Maak ook een scan van je belangrijkste reisdocumenten.
» Draag geen waardevolle voorwerpen in het openbaar (laptop, iPhone, etc.) en draag geen opvallende sieraden of juwelen.
» Wees alert als je een bank of geldautomaat verlaat.
» Ga na zonsondergang niet alleen de straat op.
» Neem alleen officiële (gele) taxi’s: ze hebben registratienummers op de deur en een taximeter. Zet het telefoonnummer van een officiële taxicentrale in je gsm.
» Bied geen verzet bij een overval of beroving.
» Hou nooit grote sommen geld op zak.

LINK

Reisadvies FOD Buitenlandse Zaken: website van de Belgische FOD Buitenlandse Zaken met een meer gedetailleerde beschrijving van de veiligheidsrisico’s, aanbevelingen voor reizen in het land en een mogelijkheid om zich te registreren tijdens je verblijf in Rwanda.